Od tej podstawowej zasady istnieje jednak wiele wyjątków, które określa ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej wydane na podstawie w/w ustawy.

Cudzoziemiec posiada dostęp do rynku pracy na terytorium RP i nie ma obowiązku posiadania zezwolenia na pracę między innymi jeżeli:

• 1)        posiada zezwolenie na pobyt stały w Rzeczypospolitej Polskiej;
• 2)         posiada zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej w Rzeczypospolitej Polskiej;
• 3)         jest obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej;
• 4)         jest obywatelem państwa Europejskiego Obszaru Gospodarczego, nienależącego do Unii Europejskiej;
• 5) jest obywatelem państwa niebędącego stroną umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, który może korzystać ze swobody przepływu osób na podstawie umowy zawartej przez to państwo ze Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi;
• 6)         towarzyszy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej cudzoziemcowi, o którym mowa w pkt 3-5, jako członek rodziny w rozumieniu ustawy z dnia 14 lipca 2006 r. o wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej i członków ich rodzin;
• 7)         przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z korzystaniem z mobilności studenta na warunkach określonych w art. 149b ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach;
• 8)  jest nauczycielem języka obcego, który wykonuje pracę w przedszkolu, szkole, placówce, ośrodku, zakładzie kształcenia nauczycieli lub kolegium, o których mowa w przepisach o systemie oświaty, lub w Ochotniczych Hufcach Pracy,
• 9) jest studentem studiów stacjonarnych odbywanych w Rzeczypospolitej Polskiej lub uczestnikami stacjonarnych studiów doktoranckich odbywanych w Rzeczypospolitej Polskiej;
• 10) jest studentem, który wykonuje pracę w ramach staży zawodowych, do których odbywania kierują organizacje będące członkami międzynarodowych zrzeszeń studentów;
• 11) jest absolwentem polskich szkół ponadgimnazjalnych, stacjonarnych studiów wyższych lub stacjonarnych studiów doktoranckich na polskich uczelniach, w instytutach naukowych Polskiej Akademii Nauk lub instytutach badawczych działających na podstawie przepisów o instytutach badawczych;
• 12) posiada ważną Kartę Polaka;
• 13) posiada jednolite zezwolenie na pobyt i pracę;

Jest to lista najczęstszych przypadków, w których uzyskanie zezwolenia na pracę nie jest konieczne – pełny katalog znajduje się w art. 87 ust. 1-4 ustawy o promocji zatrudnienia oraz w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 kwietnia 2015 roku w sprawie przypadków, w których powierzenie wykonywania cudzoziemcowi na terytorium Rzeczpospolitej jest dopuszczalne bez konieczności uzyskania zezwolenia na pracę.

Pamiętaj więc, aby przed podjęciem pracy na terytorium RP sprawdzić, czy pomimo posiadania podstawy prawnej do legalnego pobytu w Polsce, nie potrzebujesz zezwolenia na pracę.

Odpowiedź na to pytanie znajdziemy w art. 88 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, zgodnie z którym zezwolenie na pracę jest wymagane, jeżeli cudzoziemiec*:

• 1)         wykonuje pracę na terenie Polski na podstawie umowy zawartej z podmiotem, którego siedziba lub miejsce zamieszkania albo oddział, zakład lub inna forma zorganizowanej działalności znajduje się w Polsce.
• 2)         a) wykonuje pracę u pracodawcy zagranicznego,
• b) jest delegowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do oddziału lub zakładu podmiotu zagranicznego albo podmiotu powiązanego, w rozumieniu ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, z pracodawcą zagranicznym,
• c) na okres przekraczający 30 dni w roku kalendarzowym,
• 3)         a) wykonuje pracę u pracodawcy zagranicznego,
• b) nieposiadającego oddziału, zakładu lub innej formy zorganizowanej działalności na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej =,
• c) jest delegowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w celu realizacji usługi o charakterze tymczasowym i okazjonalnym,
• 4)         a)  wykonuje pracę u pracodawcy zagranicznego
• b) jest delegowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres przekraczający 30 dni w ciągu kolejnych 6 miesięcy w innym celu niż wskazany w pkt 2-4.
•  
• Zezwolenie na pracę jest jednak również wymagane w sytuacji, gdy cudzoziemiec:
• 5)         a) przebywa w Polsce przez okres przekraczający łącznie 6 miesięcy w ciągu kolejnych 12 miesięcy,
• b) w związku z pełnieniem funkcji w zarządzie osoby prawnej wpisanej do rejestru przedsiębiorców lub będącej spółką kapitałową w organizacji albo w związku z prowadzeniem spraw spółki komandytowej lub komandytowo-akcyjnej jako komplementariusz, albo w związku z udzieleniem mu prokury.

Tym samym, zezwolenie na prace jest wymagane nie tylko w przypadku „wykonywania pracy” – a więc bycia zatrudnionym na podstawie umowy o pracę lub innej umowy cywilnoprawnej, przez podmiot działający w Polsce (czy też przez przedsiębiorcę zagranicznego w wymienionych w pkt 1-4 przypadkach), ale także w sytuacji, gdy cudzoziemiec pełni funkcję w zarządzie spółki lub innej osoby prawnej wpisanej do rejestru przedsiębiorców, albo jest komplementariuszem i prowadzi sprawy spółki komandytowej lub komandytowo akcyjnej, albo gdy któryś z wymienionych podmiotów udzielił mu prokury**.

Cudzoziemiec pełniący którąś z wyżej wymienionych funkcji jest zobligowany do posiadania zezwolenia na pracę tylko, gdy w ciągu kolejnych 12 miesięcy jego pobyt w Polsce (w związku z pełnieniem tych funkcji)  przekroczy łącznie 6 miesięcy.

*WAŻNE: wszystkie wyszczególnione w punktach 1-5 przesłanki( oznaczone a,b,c,d….),  muszą być spełnione łącznie, aby zaistniał obowiązek posiadania zezwolenia na pracę.

Przykład 1:  obowiązek posiadania zezwolenia na pracę określony w punkcie 2 nie powstaje, jeśli cudzoziemiec jest delegowany przez pracodawcę zagranicznego na okres 14 dni w roku kalendarzowym do jego polskiego oddziału – bo nie została zrealizowana przesłanka oznaczona literą c.

**WAŻNE: Obowiązek posiadania zezwolenia na pracę powstaje w sytuacji spełnienia którejkolwiek z wymienionych przesłanek – a więc wystarczy pełnić jedną z wymienionych funkcji, aby taki obowiązek powstał, np. być członkiem zarządu spółki z o.o. (pod warunkiem spełnienia pozostałych przesłanek).

Jeśli uznamy, że cudzoziemiec kwalifikuje się do jednej z wyżej wymienionych grup (punkty 1-5), to co do zasady zobligowany jest on uzyskać zezwolenie na pracę.

Od tej podstawowej zasady istnieje jednak wiele wyjątków, w których można wykonywać pracę w Polsce bez uzyskiwania zezwolenia na pracę – wyjątki te określa ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej wydane na podstawie w/w ustawy.

Ustawa o obywatelstwie polskim z dnia 2 kwietnia 2009 roku umożliwia uzyskanie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego w drodze decyzji. Aby takie potwierdzenie uzyskać, należy złożyć odpowiedni wniosek i wykazać w nim, że wnioskodawca nabył polskie obywatelstwo (i nie utracił go do momentu składania wniosku).

Jak jednak ocenić czy nabyło się polskie obywatelstwo?

Analizując czy dana osoba posiada aktualnie obywatelstwo polskie, należy sięgnąć nie tylko do wyżej wymienionej, obecnie obowiązującej ustawy, lecz do wielu regulacji prawnych już nieobowiązujących, tj. przede wszystkim do ustawy o obywatelstwie polskim z 20 stycznia 1920 roku, do ustawy o obywatelstwie polskim z 8 stycznia 1951 roku oraz do ustawy o obywatelstwie polskim z dnia 16 lutego 1962 roku – gdyż co do zasady o obywatelstwie rozstrzygają przepisy obowiązujące w dacie urodzenia (do oceny czy nasi przodkowie nabyli obywatelstwo polskie właściwe będą więc przepisy nieobowiązujących już aktów prawnych).

Obywatelstwo polskie możesz wywieść od swoich przodków – w postępowaniu będziesz musiał wykazać, który Twój wstępny posiadał obywatelstwo polskie (np. babcia)  oraz że pozostali zstępni tej osoby (a więc Twoi kolejni wstępni) również to obywatelstwo posiadali (np. Twoja mama – będąca córką wspomnianej babci). Musisz bowiem udowodnić, że posiadanie obywatelstwa polskiego było nieprzerwane wśród Twoich wstępnych w linii prostej (od osoby, co do której posiadasz wiedzę, że posiadała obywatelstwo polskie, aż do Ciebie włącznie).

Każda z wyżej wymienionych ustaw o obywatelstwie polskim przewidywała możliwość nabycia obywatelstwa z urodzenia, i tak:

– ustawa z 1920 roku przewidywała, że co do zasady osoba urodzona na terenie Państwa Polskiego, z dniem wejścia w życie w/w ustawy nabywała polskie obywatelstwo. Osoby urodzone po wejściu w życie tejże ustawy nabywały obywatelstwo polskie jeśli: w przypadku dzieci ślubnych – ich ojciec posiadał polskie obywatelstwo, w przypadku dzieci nieślubnych – ich matka posiadała polskie obywatelstwo.

Jeśli więc przykładowo, Twój pradziadek urodził się w Polsce przed 1920 rokiem (np. w roku 1905), na terenie Państwa Polskiego, to zgodnie z treścią w/w ustawy nabył obywatelstwo polskie wraz z jej wejściem w życie.

Jeśli córka tego pradziadka – Twoja babcia, urodziła się w 1930 roku, to co do zasady nabywała ona obywatelstwo polskie (po swoim ojcu).

– ustawa z 1951 roku przewidywała natomiast, że obywatelstwo polskie posiadają wszystkie te osoby, którym przysługiwało ono na podstawie dotychczas obowiązujących przepisów, a także nabywają je dzieci, których obydwoje rodzice są obywatelami polskimi.  W sytuacji, gdy jedno z rodziców było cudzoziemcem, dziecko również nabywało obywatelstwo polskie, chyba że rodzice przed właściwym organem władzy publicznej wybrali dla dziecka obywatelstwo obce. W powyższym zakresie tożsamą regulacje przewidywała ustawa z 1962 roku.

A więc jeśli  córka Twojego dziadka tj. Twoja mama  urodziła się w 1959 roku (nawet jeśli żona dziadka nie była Polką i Twoja mama urodziła się zagranicą) – co do zasady nabywała ona obywatelstwo polskie.

Należy podkreślić, iż na gruncie każdej z wymienionych regulacji prawnych obowiązujących uprzednio na terytorium Polski, istniały niewymienione wyżej sytuacje, w których można było nabyć polskie obywatelstwo (np. poprzez nadanie, w niektórych przypadkach również przez zamążpójście lub przyjęcie urzędu publicznego w Polsce). Są to jednak szczegółowe regulacje i wymienienie ich wszystkich w tym miejscu byłoby bezprzedmiotowe.

Należy mieć również na uwadze, że wymienione regulacje przewidywały także sytuacje, w których można było utracić nabyte wcześniej obywatelstwo polskie. Większość z nich wymagała jednak podjęcia dodatkowej decyzji przez uprawniony organ – można było zrzec się obywatelstwa polskiego lub zostać go pozbawionym. Jednakże ustawa z 1920 roku przewidywała możliwość utraty obywatelstwa polskiego „automatycznie” – tj. bez konieczności potwierdzania tego faktu przez jakikolwiek organ, jeśli zostały spełnione ustawowe przesłanki. I tak, zgodnie z art. 11 w/w ustawy – utrata obywatelstwa polskiego następowała przez nabycie obywatelstwa obcego, a także przez przyjęcie urzędu publicznego lub wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym bez zgody Rządu Polskiego.

Również ustawa z 1951 roku przewidywała możliwość automatycznej utraty obywatelstwa polskiego – zgodnie z treścią art. 4, od momentu jej wejścia w życie obywatelem polskim nie była już osoba, która wprawdzie w dniu 31 sierpnia 1939 roku miała obywatelstwo polskie, jednak mieszka stale zagranicą i: 1) w związku ze zmianą granic Państwa Polskiego nabyła zgodnie z umową miedzynarodową obywatelstwo innego państwa albo 2) jest narodowości rosyjskiej, białoruskiej, ukraińskiej, litewskiej, łotewskiej albo estońskiej albo 3) jest narodowości niemieckiej, chyba że małżonek tej osoby ma obywatelstwo polskie i zamieszkuje w Polsce.

Ponadto, warto podkreślić, że oceniając w konkretnej sprawie czy nasi przodkowie nabyli obywatelstwo polskie i czy udało im się „przekazać” nam to obywatelstwo, musimy mieć na względzie nie tylko regulacje prawne obowiązujące na terytorium RP, ale także przepisy umów międzynarodowych oraz treść aktów prawnych obowiązujących w krajach, do których nasi wstępni się wyprowadzali, lub na terytorium których się urodzili.

Rozstrzygnięcie, czy nabyliśmy obywatelstwo polskie po naszych przodkach, wymaga więc każdorazowej, dokładnej rekonstrukcji historii naszej rodziny i jej analizę przez pryzmat wielu regulacji prawnych obowiązujących uprzednio na terytorium RP oraz przez pryzmat zagranicznych aktów prawnych.

Postępowanie w sprawie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego

Postępowanie w sprawie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego prowadzi Wojewoda właściwy dla miejsca zamieszkania wnioskodawcy na terytorium RP (aktualnego lub ostatniego), a jeśli dana osoba nigdy nie mieszkała na terenie Polski – Wojewoda Mazowiecki. Możliwe jest również złożenie wniosku zagranicą za pośrednictwem polskiego Konsula, właściwego według miejsca zamieszkania wnioskodawcy.

We wniosku, wnioskodawca zamieszcza swoje dane osobowe oraz wszelkie posiadane informacje, dotyczące swoich wstępnych w linii prostej (rodziców, dziadków, pradziadków, prapradziadków), od których wywodzi polskie obywatelstwo. Poza danymi osobowymi takimi jak data i miejsce urodzenia, data i miejsce zawarcia małżeństwa itp., we wniosku znajduje się miejsce na opisowe przedstawienie życiorysów wyżej wymienionych osób. W życiorysach tych należy w szczególności uwzględnić miejsca zatrudnienia i służby wojskowej w Polsce oraz za granicą, okoliczności wyjazdu z Polski (jeżeli osoba ta mieszkała w Polsce), zmiany imion i nazwiska, posiadane obywatelstwa obce wraz z datą ich nabycia, posiadane dokumenty tożsamości. Wnioskodawca może oczywiście wskazać inne informacje i wyjaśnienia, które jego zdaniem są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Do wniosku należy dołączyć dokumenty potwierdzające dane i informacje w nim zawarte, a przede wszystkich akty stanu cywilnego (urodzenia i małżeństwa).

Do wniosku należy załączyć potwierdzenie opłaty za decyzję, która zostanie wydana w sprawie (58 zł). Ponadto, jeśli działasz przez pełnomocnika, musisz uiścić opłatę skarbową (w wysokości 17 zł). Z opłaty skarbowej za pełnomocnictwo zwolnieni są: małżonek, rodzice, dzieci i rodzeństwo wnioskodawcy. Stosunek pokrewieństwa powinny potwierdzać załączone do sprawy dokumenty.

Jeżeli jesteś niezadowolony z otrzymanej decyzji, możesz złożyć odwołanie. Odwołanie składa się do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji za pośrednictwem wojewody, który wydał decyzję w Twojej sprawie. Masz na to 14 dni od dnia doręczenia decyzji.