Od tej podstawowej zasady istnieje jednak wiele wyjątków, które określa ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej wydane na podstawie w/w ustawy.

Cudzoziemiec posiada dostęp do rynku pracy na terytorium RP i nie ma obowiązku posiadania zezwolenia na pracę między innymi jeżeli:

• 1)        posiada zezwolenie na pobyt stały w Rzeczypospolitej Polskiej;
• 2)         posiada zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej w Rzeczypospolitej Polskiej;
• 3)         jest obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej;
• 4)         jest obywatelem państwa Europejskiego Obszaru Gospodarczego, nienależącego do Unii Europejskiej;
• 5) jest obywatelem państwa niebędącego stroną umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, który może korzystać ze swobody przepływu osób na podstawie umowy zawartej przez to państwo ze Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi;
• 6)         towarzyszy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej cudzoziemcowi, o którym mowa w pkt 3-5, jako członek rodziny w rozumieniu ustawy z dnia 14 lipca 2006 r. o wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej i członków ich rodzin;
• 7)         przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z korzystaniem z mobilności studenta na warunkach określonych w art. 149b ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach;
• 8)  jest nauczycielem języka obcego, który wykonuje pracę w przedszkolu, szkole, placówce, ośrodku, zakładzie kształcenia nauczycieli lub kolegium, o których mowa w przepisach o systemie oświaty, lub w Ochotniczych Hufcach Pracy,
• 9) jest studentem studiów stacjonarnych odbywanych w Rzeczypospolitej Polskiej lub uczestnikami stacjonarnych studiów doktoranckich odbywanych w Rzeczypospolitej Polskiej;
• 10) jest studentem, który wykonuje pracę w ramach staży zawodowych, do których odbywania kierują organizacje będące członkami międzynarodowych zrzeszeń studentów;
• 11) jest absolwentem polskich szkół ponadgimnazjalnych, stacjonarnych studiów wyższych lub stacjonarnych studiów doktoranckich na polskich uczelniach, w instytutach naukowych Polskiej Akademii Nauk lub instytutach badawczych działających na podstawie przepisów o instytutach badawczych;
• 12) posiada ważną Kartę Polaka;
• 13) posiada jednolite zezwolenie na pobyt i pracę;

Jest to lista najczęstszych przypadków, w których uzyskanie zezwolenia na pracę nie jest konieczne – pełny katalog znajduje się w art. 87 ust. 1-4 ustawy o promocji zatrudnienia oraz w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 kwietnia 2015 roku w sprawie przypadków, w których powierzenie wykonywania cudzoziemcowi na terytorium Rzeczpospolitej jest dopuszczalne bez konieczności uzyskania zezwolenia na pracę.

Pamiętaj więc, aby przed podjęciem pracy na terytorium RP sprawdzić, czy pomimo posiadania podstawy prawnej do legalnego pobytu w Polsce, nie potrzebujesz zezwolenia na pracę.

Odpowiedź na to pytanie znajdziemy w art. 88 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, zgodnie z którym zezwolenie na pracę jest wymagane, jeżeli cudzoziemiec*:

• 1)         wykonuje pracę na terenie Polski na podstawie umowy zawartej z podmiotem, którego siedziba lub miejsce zamieszkania albo oddział, zakład lub inna forma zorganizowanej działalności znajduje się w Polsce.
• 2)         a) wykonuje pracę u pracodawcy zagranicznego,
• b) jest delegowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do oddziału lub zakładu podmiotu zagranicznego albo podmiotu powiązanego, w rozumieniu ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, z pracodawcą zagranicznym,
• c) na okres przekraczający 30 dni w roku kalendarzowym,
• 3)         a) wykonuje pracę u pracodawcy zagranicznego,
• b) nieposiadającego oddziału, zakładu lub innej formy zorganizowanej działalności na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej =,
• c) jest delegowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w celu realizacji usługi o charakterze tymczasowym i okazjonalnym,
• 4)         a)  wykonuje pracę u pracodawcy zagranicznego
• b) jest delegowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres przekraczający 30 dni w ciągu kolejnych 6 miesięcy w innym celu niż wskazany w pkt 2-4.
•  
• Zezwolenie na pracę jest jednak również wymagane w sytuacji, gdy cudzoziemiec:
• 5)         a) przebywa w Polsce przez okres przekraczający łącznie 6 miesięcy w ciągu kolejnych 12 miesięcy,
• b) w związku z pełnieniem funkcji w zarządzie osoby prawnej wpisanej do rejestru przedsiębiorców lub będącej spółką kapitałową w organizacji albo w związku z prowadzeniem spraw spółki komandytowej lub komandytowo-akcyjnej jako komplementariusz, albo w związku z udzieleniem mu prokury.

Tym samym, zezwolenie na prace jest wymagane nie tylko w przypadku „wykonywania pracy” – a więc bycia zatrudnionym na podstawie umowy o pracę lub innej umowy cywilnoprawnej, przez podmiot działający w Polsce (czy też przez przedsiębiorcę zagranicznego w wymienionych w pkt 1-4 przypadkach), ale także w sytuacji, gdy cudzoziemiec pełni funkcję w zarządzie spółki lub innej osoby prawnej wpisanej do rejestru przedsiębiorców, albo jest komplementariuszem i prowadzi sprawy spółki komandytowej lub komandytowo akcyjnej, albo gdy któryś z wymienionych podmiotów udzielił mu prokury**.

Cudzoziemiec pełniący którąś z wyżej wymienionych funkcji jest zobligowany do posiadania zezwolenia na pracę tylko, gdy w ciągu kolejnych 12 miesięcy jego pobyt w Polsce (w związku z pełnieniem tych funkcji)  przekroczy łącznie 6 miesięcy.

*WAŻNE: wszystkie wyszczególnione w punktach 1-5 przesłanki( oznaczone a,b,c,d….),  muszą być spełnione łącznie, aby zaistniał obowiązek posiadania zezwolenia na pracę.

Przykład 1:  obowiązek posiadania zezwolenia na pracę określony w punkcie 2 nie powstaje, jeśli cudzoziemiec jest delegowany przez pracodawcę zagranicznego na okres 14 dni w roku kalendarzowym do jego polskiego oddziału – bo nie została zrealizowana przesłanka oznaczona literą c.

**WAŻNE: Obowiązek posiadania zezwolenia na pracę powstaje w sytuacji spełnienia którejkolwiek z wymienionych przesłanek – a więc wystarczy pełnić jedną z wymienionych funkcji, aby taki obowiązek powstał, np. być członkiem zarządu spółki z o.o. (pod warunkiem spełnienia pozostałych przesłanek).

Jeśli uznamy, że cudzoziemiec kwalifikuje się do jednej z wyżej wymienionych grup (punkty 1-5), to co do zasady zobligowany jest on uzyskać zezwolenie na pracę.

Od tej podstawowej zasady istnieje jednak wiele wyjątków, w których można wykonywać pracę w Polsce bez uzyskiwania zezwolenia na pracę – wyjątki te określa ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej wydane na podstawie w/w ustawy.