Dotychczas o dozór elektroniczny mogły ubiegać się osoby, wobec których orzeczono karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą jednego roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Nowelizacja przepisów wprowadza możliwość wykonywania kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego także skazanym, wobec których orzeczono karę pozbawienia wolności w wymiarze do 3 lat i któremu do odbycia w zakładzie karnym pozostała część tej kary w wymiarze nie większym niż 6 miesięcy. W obu przypadkach przesłanką wyłączającą możliwość ubiegania się o wykonywanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego jest tzw. recydywa wielokrotna z art. 64 § 2 k.k.

Co więcej, jeżeli skazanemu wymierzono dwie lub więcej niepodlegające łączeniu kary pozbawienia wolności, które skazany ma odbyć kolejno, będzie mógł on ubiegać się o odbywanie ich w systemie dozoru elektronicznego, jeśli nie przekraczają one w sumie 1 roku i 6 miesięcy lub których suma jest niższa niż 3 lata i któremu do odbycia w zakładzie karnym pozostała część tej kary w wymiarze nie większym niż 6 miesięcy. Zastrzeżenie, iż możliwość ta nie dotyczy recydywistów z art. 64 § 2 k.k. pozostaje aktualne. 

WŁAŚCIWOŚĆ ORGANU

Nowelizacją z 2023 roku objęte zostały także przepisy dotyczące właściwości organu władnego wydać zezwolenie w sprawie odbywania kary w systemie dozoru elektronicznego. Obok sądu penitencjarnego, w którego okręgu skazany przebywa, uprawnienia w tej kwestii uzyskały także komisje penitencjarne działające w zakładzie karnym, w którym znajduje się skazany. Aby komisja penitencjarna mogła udzielić skazanemu zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego muszą zachodzić łącznie następujące warunki: 

1) wobec skazanego orzeczono karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą 4 miesięcy, a nie zachodzą warunki przewidziane w art. 64 § 2 Kodeksu karnego (tzw. recydywa wielokrotna);

2) skazany rozpoczął już odbywanie kary w zakładzie karnym;

3) odbywaniu kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego nie stoją na przeszkodzie szczególne względy wskazujące, że w razie odbycia kary w tym systemie nie zostaną osiągnięte cele kary;

4) za udzieleniem zezwolenia przemawiają dotychczasowa postawa i zachowanie skazanego w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności;

5) skazany posiada określone miejsce stałego pobytu;

6) osoby pełnoletnie zamieszkujące wspólnie ze skazanym wyraziły na to zgodę;

7) odbywaniu kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego nie stoją na przeszkodzie warunki techniczne. 

KTO MOŻE UBIEGAĆ SIĘ O ZEZWOLENIE NA ODBYCIE KARY W SYSTEMIE DOZORU ELEKTRONICZNEGO? 

A zatem na mocy obowiązujących przepisów zezwolenie na odbycie kary w systemie dozoru elektronicznego może zostać udzielone, jeżeli zostały spełnione łącznie następujące warunki: 

a) Wobec skazanego orzeczono karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą jednego roku i 6 miesięcy albo wobec skazanego orzeczono karę pozbawienia wolności w wymiarze niższym niż 3 lata i któremu do odbycia w zakładzie karnym pozostała część tej kary w wymiarze nie większym niż 6 miesięcy, a nie zachodzą warunki przewidziane w art. 64 § 2 Kodeksu karnego (tzw. recydywa wielokrotna);

2) odbywaniu kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego nie stoją na przeszkodzie szczególne względy wskazujące, że w razie odbycia kary w tym systemie nie zostaną osiągnięte cele kary;

3) skazany posiada określone miejsce stałego pobytu;

4) osoby pełnoletnie zamieszkujące wspólnie ze skazanym wyraziły na to pisemną zgodę;

5) odbywaniu kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego nie stoją na przeszkodzie warunki techniczne w szczególności takie jak liczba oraz zasięg dostępnych nadajników i rejestratorów oraz możliwości organizacyjne ich obsługi. 

Od tej podstawowej zasady istnieje jednak wiele wyjątków, które określa ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej wydane na podstawie w/w ustawy.

Cudzoziemiec posiada dostęp do rynku pracy na terytorium RP i nie ma obowiązku posiadania zezwolenia na pracę między innymi jeżeli:

• 1)        posiada zezwolenie na pobyt stały w Rzeczypospolitej Polskiej;
• 2)         posiada zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej w Rzeczypospolitej Polskiej;
• 3)         jest obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej;
• 4)         jest obywatelem państwa Europejskiego Obszaru Gospodarczego, nienależącego do Unii Europejskiej;
• 5) jest obywatelem państwa niebędącego stroną umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, który może korzystać ze swobody przepływu osób na podstawie umowy zawartej przez to państwo ze Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi;
• 6)         towarzyszy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej cudzoziemcowi, o którym mowa w pkt 3-5, jako członek rodziny w rozumieniu ustawy z dnia 14 lipca 2006 r. o wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej i członków ich rodzin;
• 7)         przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z korzystaniem z mobilności studenta na warunkach określonych w art. 149b ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach;
• 8)  jest nauczycielem języka obcego, który wykonuje pracę w przedszkolu, szkole, placówce, ośrodku, zakładzie kształcenia nauczycieli lub kolegium, o których mowa w przepisach o systemie oświaty, lub w Ochotniczych Hufcach Pracy,
• 9) jest studentem studiów stacjonarnych odbywanych w Rzeczypospolitej Polskiej lub uczestnikami stacjonarnych studiów doktoranckich odbywanych w Rzeczypospolitej Polskiej;
• 10) jest studentem, który wykonuje pracę w ramach staży zawodowych, do których odbywania kierują organizacje będące członkami międzynarodowych zrzeszeń studentów;
• 11) jest absolwentem polskich szkół ponadgimnazjalnych, stacjonarnych studiów wyższych lub stacjonarnych studiów doktoranckich na polskich uczelniach, w instytutach naukowych Polskiej Akademii Nauk lub instytutach badawczych działających na podstawie przepisów o instytutach badawczych;
• 12) posiada ważną Kartę Polaka;
• 13) posiada jednolite zezwolenie na pobyt i pracę;

Jest to lista najczęstszych przypadków, w których uzyskanie zezwolenia na pracę nie jest konieczne – pełny katalog znajduje się w art. 87 ust. 1-4 ustawy o promocji zatrudnienia oraz w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 kwietnia 2015 roku w sprawie przypadków, w których powierzenie wykonywania cudzoziemcowi na terytorium Rzeczpospolitej jest dopuszczalne bez konieczności uzyskania zezwolenia na pracę.

Pamiętaj więc, aby przed podjęciem pracy na terytorium RP sprawdzić, czy pomimo posiadania podstawy prawnej do legalnego pobytu w Polsce, nie potrzebujesz zezwolenia na pracę.

Odpowiedź na to pytanie znajdziemy w art. 88 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, zgodnie z którym zezwolenie na pracę jest wymagane, jeżeli cudzoziemiec*:

• 1)         wykonuje pracę na terenie Polski na podstawie umowy zawartej z podmiotem, którego siedziba lub miejsce zamieszkania albo oddział, zakład lub inna forma zorganizowanej działalności znajduje się w Polsce.
• 2)         a) wykonuje pracę u pracodawcy zagranicznego,
• b) jest delegowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do oddziału lub zakładu podmiotu zagranicznego albo podmiotu powiązanego, w rozumieniu ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, z pracodawcą zagranicznym,
• c) na okres przekraczający 30 dni w roku kalendarzowym,
• 3)         a) wykonuje pracę u pracodawcy zagranicznego,
• b) nieposiadającego oddziału, zakładu lub innej formy zorganizowanej działalności na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej =,
• c) jest delegowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w celu realizacji usługi o charakterze tymczasowym i okazjonalnym,
• 4)         a)  wykonuje pracę u pracodawcy zagranicznego
• b) jest delegowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres przekraczający 30 dni w ciągu kolejnych 6 miesięcy w innym celu niż wskazany w pkt 2-4.
•  
• Zezwolenie na pracę jest jednak również wymagane w sytuacji, gdy cudzoziemiec:
• 5)         a) przebywa w Polsce przez okres przekraczający łącznie 6 miesięcy w ciągu kolejnych 12 miesięcy,
• b) w związku z pełnieniem funkcji w zarządzie osoby prawnej wpisanej do rejestru przedsiębiorców lub będącej spółką kapitałową w organizacji albo w związku z prowadzeniem spraw spółki komandytowej lub komandytowo-akcyjnej jako komplementariusz, albo w związku z udzieleniem mu prokury.

Tym samym, zezwolenie na prace jest wymagane nie tylko w przypadku „wykonywania pracy” – a więc bycia zatrudnionym na podstawie umowy o pracę lub innej umowy cywilnoprawnej, przez podmiot działający w Polsce (czy też przez przedsiębiorcę zagranicznego w wymienionych w pkt 1-4 przypadkach), ale także w sytuacji, gdy cudzoziemiec pełni funkcję w zarządzie spółki lub innej osoby prawnej wpisanej do rejestru przedsiębiorców, albo jest komplementariuszem i prowadzi sprawy spółki komandytowej lub komandytowo akcyjnej, albo gdy któryś z wymienionych podmiotów udzielił mu prokury**.

Cudzoziemiec pełniący którąś z wyżej wymienionych funkcji jest zobligowany do posiadania zezwolenia na pracę tylko, gdy w ciągu kolejnych 12 miesięcy jego pobyt w Polsce (w związku z pełnieniem tych funkcji)  przekroczy łącznie 6 miesięcy.

*WAŻNE: wszystkie wyszczególnione w punktach 1-5 przesłanki( oznaczone a,b,c,d….),  muszą być spełnione łącznie, aby zaistniał obowiązek posiadania zezwolenia na pracę.

Przykład 1:  obowiązek posiadania zezwolenia na pracę określony w punkcie 2 nie powstaje, jeśli cudzoziemiec jest delegowany przez pracodawcę zagranicznego na okres 14 dni w roku kalendarzowym do jego polskiego oddziału – bo nie została zrealizowana przesłanka oznaczona literą c.

**WAŻNE: Obowiązek posiadania zezwolenia na pracę powstaje w sytuacji spełnienia którejkolwiek z wymienionych przesłanek – a więc wystarczy pełnić jedną z wymienionych funkcji, aby taki obowiązek powstał, np. być członkiem zarządu spółki z o.o. (pod warunkiem spełnienia pozostałych przesłanek).

Jeśli uznamy, że cudzoziemiec kwalifikuje się do jednej z wyżej wymienionych grup (punkty 1-5), to co do zasady zobligowany jest on uzyskać zezwolenie na pracę.

Od tej podstawowej zasady istnieje jednak wiele wyjątków, w których można wykonywać pracę w Polsce bez uzyskiwania zezwolenia na pracę – wyjątki te określa ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej wydane na podstawie w/w ustawy.

Tak więc kara łączna ma być wymierzana zawsze wówczas, gdy przed wydaniem orzeczenia o karze łącznej nie zostały wykonane (w całości lub części) kary wcześniej orzeczone, a kary te są tego samego rodzaju (np. dwie lub więcej kar pozbawienia wolności, dwie lub więcej kar ograniczenia wolności) albo podlegają łączeniu (np. kara pozbawienia wolności i kara ograniczenia wolności). Łączeniu w karę łączną podlegają zarówno kary orzeczone za przestępstwa wymierzone w jednym postępowaniu, jak i kary orzeczone w poprzednich prawomocnych wyrokach i kara orzeczona w kolejnym procesie.

Do wydania wyroku łącznego właściwy jest sąd pierwszej instancji, który jako ostatni wydał wyrok skazujący w sprawach, które podlegają łączeniu, chyba że wyroki wydały sądy tego samego rzędu, to wtedy właściwym jest sąd wyższego rzędu (jeżeli sądem pierwszej instancji, który wydał ostatni wyrok był Sąd Okręgowy, to wtedy on orzeka; jeżeli orzekały tylko Sądy Rejonowe, to właściwy jest sąd wyższego rzędu, czyli Sąd Okręgowy).

Sąd wszczyna postępowanie w sprawie kary łącznej z urzędu, może jednak wszcząć je także na wniosek skazanego lub jego obrońcy, czy też na wniosek prokuratora.

Kierując się możliwością wydania wyroku łącznego, sąd przede wszystkim uwzględnia cele zapobiegawcze i prewencyjne, jakie ma kara osiągnąć w stosunku do skazanego. Między innymi, sąd bierze pod uwagę bliskość czasową popełnionych czynów, ponieważ daje to możliwość zbudowania całościowej oceny przestępczej działalności skazanego.

WYMIAR KARY

Zgodnie z art. 86 k.k. sąd wymierza karę łączną w granicach od najwyższej z kar wymierzonych za poszczególne przestępstwa do ich sumy, nie przekraczając jednak 810 stawek dziennych grzywny, 2 lat ograniczenia wolności albo 20 lat pozbawienia wolności. Jeżeli suma orzeczonych kar pozbawienia wolności wynosi 25 lat albo więcej, a chociażby jedna z podlegających łączeniu kar wynosi nie mniej niż 10 lat, sąd może orzec karę łączną 25 lat pozbawienia wolności.

Wyrok łączny – jak liczyć?

Przy wydawaniu wyroku łącznego możliwe jest połączenie ze sobą dwóch różnych kar – kary pozbawienia wolności oraz kary ograniczenia wolności. W takim przypadku następuje przeliczenie kary ograniczenia wolności na karę pozbawienia wolności, gdzie sąd przyjmuje, iż jeden miesiąc ograniczenia wolności jest równy 15 dniom pozbawienia wolności. Nie jest jednak dopuszczalne łączenie ze sobą kary pozbawienia wolności oraz kary grzywny.

Sąd wydając wyrok łączny może przyjąć różne zasady, którymi kieruje się obliczając czas kary do odbycia. Minimalna kara jaka może zostać wymierzona przez sąd w wyroku łącznym może wynieść tyle co najwyższa z kar z jednego z wyroków podlegających połączeniu, zatem granicami, w jakich sąd wymierza karę łączną jest najwyższa z kar wymierzona za poszczególne przestępstwa do sumy wszystkich kar.

Sąd orzekając wyrok łączny może opierać się na trzech zasadach:

1. zasada absorbcji, gdy sąd orzeka karę najsurowszą,

2. zasada asperacji, gdy kara jest orzeczona między dolną a górną granicą,

3. zasada kumulacji, gdy sąd orzeka według matematycznej sumy kar.

            Zgodnie z przyjętą linią orzeczniczą, priorytetową zasadą wymiaru kary łącznej powinna być zasada asperacji, natomiast kara łączna orzekana na zasadzie absorpcji kar, a w szczególności pełnej absorpcji lub kumulacji – wyjątkiem. W konsekwencji zasada pełnej absorpcji kar powinna być stosowana jedynie tam, gdzie pomiędzy zbiegającymi się przestępstwami zachodził bardzo ścisły związek podmiotowy i przedmiotowy oraz bardzo bliska więź czasowa (wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 6 kwietnia 2016 r., II AKa 67/16).

To, na której zasadzie sąd się oprze, zależy od kilku przesłanek. Sąd wydając wyrok, uwzględnia chociażby dane dotyczące odbywanej kary lub kar (zachowanie w zakładzie karnym, sposób odbywania kary, wnioski nagrodowe), opinii środowiskowej (pozytywna prognoza kryminologiczna), informacje rodzinne (pozostawanie głową rodziny, opieka nad starszymi członkami rodziny), majątkowe (bycie jedynym żywicielem rodziny, prowadzenie gospodarstwa rolnego), zdrowotne (konieczność pozostawania w leczeniu itp.).

Wyrok łączny a dozór elektroniczny

Wydanie wyroku łącznego powoduje, że wszystkie jednostkowe kary nie podlegają już wykonaniu – wykonywany jest jedynie wyrok łączny. Wobec tego, jeżeli jedna z dotychczasowych kar była odbywana w systemie dozoru elektronicznego, wydanie wyroku łącznego anuluje jej wykonanie. Możliwe jest jednak złożenie nowego wniosku wykonanie wyroku łącznego w systemie dozoru elektronicznego, przy zachowaniu wymogów dla odbywania kary w tym właśnie systemie, czyli:

– kary pozbawienia wolności poniżej jednego roku,

– posiadania określonego miejsca pobytu i zgody osób wspólnie zamieszkujących,

– ustalenia, iż odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego będzie wystarczające do osiągnięcia celów kary, a także gdy stopień demoralizacji oraz względy bezpieczeństwa czy też inne szczególne okoliczności nie przemawiają za potrzebą osadzenia w zakładzie karnym,

– ustalenia, iż udzieleniu takiego zezwolenia nie stoją na przeszkodzie warunki mieszkaniowe, które umożliwiałyby funkcjonowanie systemu dozoru elektronicznego, a także możliwości techniczno-organizacyjne wykonywania tego dozoru przez właściwy podmiot.   

W takiej sytuacji, sąd ponownie bada ww. okoliczności, które stanowią podstawę do wydania orzeczenia przez dany sąd okręgowy. W czasie wykonywania kary w systemie dozoru elektronicznego na skazanym spoczywają określone obowiązki, takie jak przebywanie w określonym miejscu w określonym czasie, noszenie nadajnika czy udzielanie wszelkich informacji o przebiegu kary zarówno sądowi penitencjarnemu, jak i kuratorowi.

              Wielu uczestników rynku związanych jest umowami najmu różnego rodzaju – głównie są to umowy najmu lokali (mieszkalnych lub użytkowych). Aktualnie w najtrudniejszej sytuacji znajdują się przedstawiciele ostatniej z wymienionych grup, a więc najemcy lokali użytkowych – będący przedsiębiorcami, nieprowadzącymi ze względu na obecną sytuację epidemiologiczną, działalności gospodarczej w wynajmowanych przez siebie lokalach (czyli np. osoby prowadzące sklep odzieżowy w galerii handlowej, osoby prowadzące kawiarnię, restaurację lub salon kosmetyczny).

Ich największym problemem nie jest aktualnie sam brak zysku z tytułu prowadzonej dotychczas działalności gospodarczej, lecz konieczność ponoszenia kosztów działalności, która nie funkcjonuje. Racjonalnie działający przedsiębiorca, stara się więc obecnie podejmować działania, które umożliwią mu zmniejszenie tych kosztów, a tym samym pozwolą na względne ustabilizowanie sytuacji finansowej prowadzonej przez niego działalności i uchronią go przed bankructwem.

Często osiągnięcie tego celu wymaga zmiany lub rozwiązania umów, których wykonywanie generuje koszty. Przykładem tego rodzaju umowy może być właśnie umowa najmu lokalu użytkowego.

Powstaje zatem pytanie, co w tej sytuacji może zrobić najemca-przedsiębiorca? Nie pracuje, nie zarabia, a koszty najmu lokalu ponosić musi.

W pierwszej kolejności należy podkreślić, że sytuacja najemców lokali użytkowych z całą pewnością nie jest jednolita. Niektórzy z nich nie mogą świadczyć usług – ze względu na istniejące ograniczenia w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej [na podstawie rozporządzenia z dnia 20 marca 2020 roku w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii] – np. prowadzić sklepu odzieżowego w galerii handlowej, a niektórzy nie chcą ich świadczyć – nie ze względu na zakaz obowiązujący na podstawie powszechnie obowiązującego aktu prawnego, lecz z racji ryzyka jakie niesie wykonywanie danego rodzaju działalności gospodarczej (np. salony kosmetyczne). Należy wyróżnić jeszcze jeden rodzaj najemców – przedsiębiorców, których przykładem mogą być wspomniane osoby prowadzące restauracje lub kawiarnie – są to przedsiębiorcy zajmujący się działalnością, której prowadzenie nie zostało co prawda zakazane przez ustawodawcę, lecz zostało znacznie ograniczone (zgodnie bowiem ze wspomnianym rozporządzeniem z dnia 20 marca 2020 roku – §6 ust. 1 pkt 1 lit. a), podmioty z branży gastronomicznej mogą świadczyć usługi na wynos lub z dowozem).

Wypowiedzenie umowy najmu – czy i kiedy jest możliwe?

W zależności od tego czy umowa najmu została zawarta na czas oznaczony czy nieoznaczony, obowiązują odmienne zasady w zakresie możliwości jej wypowiedzenia. Przy umowie na czas oznaczony, umowa co do zasady przestaje wiązać dopiero z upływem terminu jej obowiązywania. Istnieją co prawda okoliczności, w których może dojść do jej wcześniejszego rozwiązania wskutek żądania najemcy (np. na podstawie art. 664 k.c. w przypadku wady rzeczy najętej), jednakże aktualna sytuacja epidemiologiczna nie jest podstawą uprawniającą do skorzystania z tej instytucji.

Co do zasady, szerszy katalog okoliczności, w których może dojść do wypowiedzenia umowy najmu dotyczy umów zawartych na czas nieoznaczony. Ustawowe terminy wypowiedzenia najmu są w tym przypadku następujące:

– gdy czynsz jest płatny w odstępach czasu dłuższych niż miesiąc, najem można wypowiedzieć najpóźniej na trzy miesiące naprzód na koniec kwartału kalendarzowego;

– gdy czynsz jest płatny miesięcznie – na trzy miesiące naprzód na koniec miesiąca kalendarzowego,

– a gdy czynsz jest płatny w krótszych odstępach czasu – na trzy dni naprzód;

– gdy najem jest dzienny – na jeden dzień naprzód.

Ponadto, każdorazowo należy mieć na względzie treść konkretnej umowy zawartej przez wynajmującego i najemcę, gdyż strony w pewnym zakresie mogą wprowadzić odmienne regulacje odnośnie możliwości wypowiedzenia umowy najmu przez najemcę, aniżeli przewidział ustawodawca (np. w zakresie podstawy [przyczyny] wypowiedzenia czy terminu wypowiedzenia i sposobu jego liczenia).  

Strony mogą bowiem przykładowo:

– ustalić odmienne terminy wypowiedzenia najmu (w przypadku umów zawartych na czas nieoznaczony),

– wprowadzić możliwość wypowiedzenia umowy zawartej na czas oznaczony, wskazując w jakich konkretnych wypadkach uprawnienie to przysługuje oraz określając termin wypowiedzenia i sposób jego liczenia,

– wprowadzić katalog dodatkowych* sytuacji, w których możliwe będzie wypowiedzenie umowy ze skutkiem natychmiastowym (zarówno w przypadku umów zawartych na czas oznaczony jak i nieoznaczony).

*w tym miejscu należy zaznaczyć, że sam ustawodawca również przewidział sytuacje, w których może dojść do wypowiedzenia umowy najmu bez zachowania terminu wypowiedzenia, a więc „natychmiastowo” (w takich przypadkach umowa przestaje wiązać już w momencie złożenia oświadczenia o jej wypowiedzeniu). Jednakże, żaden z przypadków przewidzianych przez ustawodawcę, nie daje najemcy możliwości wypowiedzenia umowy ze skutkiem natychmiastowym z uwagi na obecną sytuację epidemiologiczną.

Jakie inne instytucje prawne przewidziane przez Kodeks cywilny

będą mogły mieć zastosowanie?

1.      Rebus sic stantibus – nadzwyczajna zmiana stosunków gospodarczych

Regulacja przewidziana przez ustawodawcę w treści art. 357¹ §1 k.c. umożliwia Sądowi oznaczenie sposobu wykonania zobowiązania, oznaczenie wysokości świadczenia lub nawet orzeczenie o rozwiązaniu umowy. Powołując się zatem na tę podstawę prawną, najemca może wystąpić z powództwem, w którym przykładowo będzie wnosić o obniżenie czynszu, zmianę terminu zapłaty czynszu lub o rozwiązanie umowy najmu.

Jakie jednak okoliczności muszą zaistnieć, aby Sąd uznał roszczenie najemcy za zasadne?

·       musi dojść do nadzwyczajnej zmiany stosunków,

·       wskutek tej zmiany, spełnienie świadczenia musi być połączone z nadmiernymi trudnościami lub musi grozić jednej ze stron rażącą stratą,

·       wyżej wymienionych okoliczności strony nie mogły przewidywać przy zawarciu umowy.

Określenie „nadzwyczajna zmiana stosunków” odnosi się do stosunków o charakterze powszechnym (zarówno społecznych jak i gospodarczych). Należy stwierdzić, iż aktualna sytuacja epidemiologiczna, panująca nie tylko w Polsce lecz na całym świecie, z całą pewnością może zostać uznana za „nadzwyczajną zmianę stosunków”. Nie ulega bowiem wątpliwości, że prędkość i zasięg rozprzestrzeniania się wirusa COVID-19 to sytuacja wyjątkowa, dotąd niespotykana.

W Polsce ogłoszono stan epidemii, co skutkowało wprowadzeniem wielu ograniczeń, w tym również ograniczeń w zakresie możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, co natomiast doprowadziło do znacznego obniżenia przychodów uzyskiwanych przez przedsiębiorców. Z całą pewnością, w obecnej sytuacji spełnienie świadczenia w postaci zapłaty czynszu z tytułu najmu lokalu użytkowego, może być dla najemcy połączone z nadmiernymi trudnościami lub może grozić rażącą stratą.

Nie ulega  również wątpliwości,  że sytuacja epidemiologiczna od początku podlegała (i wciąż podlega) dynamicznym zmianom. Strony nie mogły więc takich okoliczności przewidywać przy zawieraniu umowy. Choć można pokusić się również o odmienne wnioski, np. w przypadku umów zawartych w ostatnim okresie, w momencie gdy na terytorium Polski istniały już potwierdzone przypadki zarażenia koronawirusem.

Nie można jednak pominąć faktu, że zrealizowanie przesłanek określonych w art.  357¹ §1 k.c., nie prowadzi do automatycznej zmiany treści umowy, lecz wymaga ingerencji Sądu.

Ponadto należy podkreślić, iż Sąd rozstrzygając przedmiotowe zagadnienie, będzie nie tylko szczegółowo rozważał spełnienie wszystkich wyżej wymienionych przesłanek (odnosząc je do konkretnego stanu faktycznego), lecz zgodnie z treścią art.  357¹ §1 k.c. będzie również zobowiązany wziąć pod uwagę „interesy stron” i dopiero następnie „zgodnie z zasadami współżycia społecznego może oznaczyć sposób wykonania zobowiązania, wysokość świadczenia lub nawet orzec o rozwiązaniu umowy”.

2.      Następcza niemożliwość świadczenia

W niektórych przypadkach, należy także rozważyć możliwość zastosowania instytucji przewidzianej w art. 495 § 1 k.c., czyli tzw. następczej niemożliwości świadczenia.

Przy umowie najmu lokalu użytkowego, świadczeniem, które mogło stać się niemożliwe wskutek rozprzestrzeniania się wirusa COVID-19, może być świadczenie wynajmującego, a więc „oddanie rzeczy najemcy do używania”. Świadczenie to mogło stać się niemożliwe wskutek wprowadzenia przez ustawodawcę ograniczeń w zakresie możliwości prowadzenia działalności gospodarczej (wprowadzonych rozporządzeniem z dnia 20 marca 2020 roku w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii).

Przykładowo – zgodnie z treścią w/w rozporządzenia, prowadzenie sklepu odzieżowego w galerii handlowej – jest zakazane (w tym przypadku brak jest jakichkolwiek wyłączeń).

Zakładając, że przedsiębiorca prowadzący taki sklep, posiada w treści umowy najmu zawartej z właścicielem centrum handlowego zapis, w którym wskazano, na czym na polegać używanie tego lokalu użytkowego (tj. na prowadzeniu działalności gospodarczej konkretnego rodzaju, w tym przypadku na sprzedaży odzieży) – można postawić tezę, że świadczenie to stało się niemożliwe (mając na względzie brzmienie rozporządzenia z 20 marca 2020 roku i przewidziany w nim zakaz prowadzenia działalności tego rodzaju).

Jeśli uznamy, że świadczenie wynajmującego stało się niemożliwe, gdyż nie może on oddać najemcy rzeczy do używania w sposób określony w umowie, to  strona, która miała je spełnić (czyli wynajmujący), nie może żądać spełnienia świadczenia wzajemnego (a więc zapłaty czynszu od najemcy), a w wypadku gdy już je otrzymała (najemca już zapłacił wynajmującemu) powinna zwrócić świadczenie, które otrzymała od drugiej strony (wynajmujący powinien zwrócić pieniądze najemcy).

Tu jednak pojawia się kontrargument wynajmujących, którzy wskazują, że galerie handlowe nie zostały całkowicie zamknięte – działają sklepy z żywnością, drogerie czy apteki. Wynajmujący uważają, że mogą udostępnić lokal, a więc mogą spełnić swoje świadczenie, gdyż zakaz wprowadzony w rozporządzeniu odnosi się tylko do podmiotów prowadzących działalność danego rodzaju, zabraniając im jej prowadzenia, nie odnosi się jednak w żaden sposób do właścicieli galerii handlowych.

W branży gastronomicznej wynajmujący podają jeszcze jeden argument  – wskazują, że najemcy w dalszym ciągu mogą prowadzić działalność gospodarczą w wynajmowanych lokalach w zakresie realizacji zamówień z dostawą i na wynos (gdyż przy tym rodzaju działalności mamy do czynienia jedynie z ograniczeniem możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, a nie jej całkowitym zakazem).

Niemniej jednak rozstrzyganie sporów w powyższym zakresie, a więc przesądzenie czy w konkretnym stanie faktycznym świadczenie stało się niemożliwe, również leży w kompetencji Sądów.

3.      niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania wskutek okoliczności, za które najemca nie ponosi odpowiedzialności

Twierdzenie o powszechnie panującej pandemii koronawirusa można również próbować wykorzystać jako argument przemawiający za nieponoszeniem przez dłużnika (tu najemcę) odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonania zobowiązania (czyli np. za opóźnienie w zapłacie czynszu).

Jednakże, stawiając tezę, iż okolicznością, która doprowadziła do nienależytego wykonania zobowiązania w konkretnej sprawie, był rozwój epidemii koronawirusa – należy pamiętać, iż równocześnie trzeba wykazać jakie znaczenie miała ta okoliczność dla wykonania zobowiązania w tym konkretnym stanie faktycznym. Niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania przez przedsiębiorcę musi być bowiem normalnym, obiektywnym następstwem tej okoliczności (tj. aktualnej sytuacji epidemiologicznej wynikającej z rozprzestrzeniania się koronawirusa i związanymi z nią skutkami – np. obostrzeniami wynikającymi z wprowadzonych regulacji prawnych).

Nie można więc wykluczyć, że możliwe będzie uchylenie się od odpowiedzialności umownej wskutek powołania się przez najemcę na „okoliczności za które dłużnik  odpowiedzialności nie ponosi”. Wszystko jednak zależy od konkretnego stanu faktycznego i od treści konkretnej umowy. Ponadto należy podkreślić, że na te „okoliczności” będzie można się skutecznie powołać dopiero w toku ewentualnego postępowania sądowego wszczętego przez wynajmującego, który będzie dochodzić np. należności z tytułu zaległego czynszu.

4.      polubowny sposób rozwiązania sprawy – dojście do wypracowania zgodnego stanowiska

Nie ulega wątpliwości, że spośród wszystkich wskazanych wyżej rozwiązań, jedynie wypowiedzenie umowy może wywrzeć w tym momencie bezpośredni skutek prawny. Pozostałe rozwiązania, zakładają oparcie się na instytucjach, których możliwość zastosowania będzie musiał ocenić Sąd – np. zmiana umowy na wniosek najemcy przy powołaniu się na klauzulę rebus sic stantibus; stwierdzenie, że mamy do czynienia z następczą niemożliwością świadczenia wynajmującego wskutek czego świadczenie najemcy należy uznać za nienależne; stwierdzenie, że opóźnienie w zapłacie czynszu było wynikiem okoliczności, za które najemca nie ponosi odpowiedzialności.

Aktualnie Sądy nie funkcjonują normalnie, odwołano większość posiedzeń do końca kwietnia 2020 roku, odbywają się tylko niektóre sprawy zdefiniowane w regulaminach sądów jako „pilne”. Oczywistym jest, że w momencie, gdy sytuacja wróci do „normalności”, sprawy zawisłe już przed Sądami, z pewnością będą rozpatrywane w pierwszej kolejności, a więc rozpatrywanie nowych spraw ulegnie dodatkowemu wydłużeniu. Tym samym, dochodzenie należności przez wynajmujących, czy też żądanie rozwiązania lub zmiany umowy przez najemców  będzie odsunięte w czasie, gdyż będzie mogło mieć miejsce dopiero wtedy, gdy sytuacja się uspokoi, Sądy będą mogły normalnie funkcjonować i nadrobią istniejące zaległości.

Celowe wydaje się zatem podejmowanie prób renegocjowania umów, tak aby każda ze stron już teraz mogła odnieść jak największe korzyści, a przynajmniej  – aby mogła jak najmniej stracić.

Nie ulega wątpliwości, że w szerszej perspektywie właścicielom powinno zależeć na funkcjonowaniu biznesów osób, które wynajmują od nich lokale. Wynajmujący nie chcąc negocjować z najemcami ryzykują bowiem, że najemca szybko przestanie płacić czynsz, gdyż stanie się niewypłacalny – choć mógłby np. zgodzić się na płacenie niższego czynszu. Co więcej, gdy sytuacja się uspokoi, ceny najmu z całą pewnością spadną, a aktualni wynajmujący będą zmuszeni do poszukiwania nowych najemców, choć mogliby dotychczasowych nigdy nie utracić

Warto więc próbować wypracować rozwiązanie, które będzie uwzględniało interes obydwu stron.

Ustawa o obywatelstwie polskim z dnia 2 kwietnia 2009 roku umożliwia uzyskanie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego w drodze decyzji. Aby takie potwierdzenie uzyskać, należy złożyć odpowiedni wniosek i wykazać w nim, że wnioskodawca nabył polskie obywatelstwo (i nie utracił go do momentu składania wniosku).

Jak jednak ocenić czy nabyło się polskie obywatelstwo?

Analizując czy dana osoba posiada aktualnie obywatelstwo polskie, należy sięgnąć nie tylko do wyżej wymienionej, obecnie obowiązującej ustawy, lecz do wielu regulacji prawnych już nieobowiązujących, tj. przede wszystkim do ustawy o obywatelstwie polskim z 20 stycznia 1920 roku, do ustawy o obywatelstwie polskim z 8 stycznia 1951 roku oraz do ustawy o obywatelstwie polskim z dnia 16 lutego 1962 roku – gdyż co do zasady o obywatelstwie rozstrzygają przepisy obowiązujące w dacie urodzenia (do oceny czy nasi przodkowie nabyli obywatelstwo polskie właściwe będą więc przepisy nieobowiązujących już aktów prawnych).

Obywatelstwo polskie możesz wywieść od swoich przodków – w postępowaniu będziesz musiał wykazać, który Twój wstępny posiadał obywatelstwo polskie (np. babcia)  oraz że pozostali zstępni tej osoby (a więc Twoi kolejni wstępni) również to obywatelstwo posiadali (np. Twoja mama – będąca córką wspomnianej babci). Musisz bowiem udowodnić, że posiadanie obywatelstwa polskiego było nieprzerwane wśród Twoich wstępnych w linii prostej (od osoby, co do której posiadasz wiedzę, że posiadała obywatelstwo polskie, aż do Ciebie włącznie).

Każda z wyżej wymienionych ustaw o obywatelstwie polskim przewidywała możliwość nabycia obywatelstwa z urodzenia, i tak:

– ustawa z 1920 roku przewidywała, że co do zasady osoba urodzona na terenie Państwa Polskiego, z dniem wejścia w życie w/w ustawy nabywała polskie obywatelstwo. Osoby urodzone po wejściu w życie tejże ustawy nabywały obywatelstwo polskie jeśli: w przypadku dzieci ślubnych – ich ojciec posiadał polskie obywatelstwo, w przypadku dzieci nieślubnych – ich matka posiadała polskie obywatelstwo.

Jeśli więc przykładowo, Twój pradziadek urodził się w Polsce przed 1920 rokiem (np. w roku 1905), na terenie Państwa Polskiego, to zgodnie z treścią w/w ustawy nabył obywatelstwo polskie wraz z jej wejściem w życie.

Jeśli córka tego pradziadka – Twoja babcia, urodziła się w 1930 roku, to co do zasady nabywała ona obywatelstwo polskie (po swoim ojcu).

– ustawa z 1951 roku przewidywała natomiast, że obywatelstwo polskie posiadają wszystkie te osoby, którym przysługiwało ono na podstawie dotychczas obowiązujących przepisów, a także nabywają je dzieci, których obydwoje rodzice są obywatelami polskimi.  W sytuacji, gdy jedno z rodziców było cudzoziemcem, dziecko również nabywało obywatelstwo polskie, chyba że rodzice przed właściwym organem władzy publicznej wybrali dla dziecka obywatelstwo obce. W powyższym zakresie tożsamą regulacje przewidywała ustawa z 1962 roku.

A więc jeśli  córka Twojego dziadka tj. Twoja mama  urodziła się w 1959 roku (nawet jeśli żona dziadka nie była Polką i Twoja mama urodziła się zagranicą) – co do zasady nabywała ona obywatelstwo polskie.

Należy podkreślić, iż na gruncie każdej z wymienionych regulacji prawnych obowiązujących uprzednio na terytorium Polski, istniały niewymienione wyżej sytuacje, w których można było nabyć polskie obywatelstwo (np. poprzez nadanie, w niektórych przypadkach również przez zamążpójście lub przyjęcie urzędu publicznego w Polsce). Są to jednak szczegółowe regulacje i wymienienie ich wszystkich w tym miejscu byłoby bezprzedmiotowe.

Należy mieć również na uwadze, że wymienione regulacje przewidywały także sytuacje, w których można było utracić nabyte wcześniej obywatelstwo polskie. Większość z nich wymagała jednak podjęcia dodatkowej decyzji przez uprawniony organ – można było zrzec się obywatelstwa polskiego lub zostać go pozbawionym. Jednakże ustawa z 1920 roku przewidywała możliwość utraty obywatelstwa polskiego „automatycznie” – tj. bez konieczności potwierdzania tego faktu przez jakikolwiek organ, jeśli zostały spełnione ustawowe przesłanki. I tak, zgodnie z art. 11 w/w ustawy – utrata obywatelstwa polskiego następowała przez nabycie obywatelstwa obcego, a także przez przyjęcie urzędu publicznego lub wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym bez zgody Rządu Polskiego.

Również ustawa z 1951 roku przewidywała możliwość automatycznej utraty obywatelstwa polskiego – zgodnie z treścią art. 4, od momentu jej wejścia w życie obywatelem polskim nie była już osoba, która wprawdzie w dniu 31 sierpnia 1939 roku miała obywatelstwo polskie, jednak mieszka stale zagranicą i: 1) w związku ze zmianą granic Państwa Polskiego nabyła zgodnie z umową miedzynarodową obywatelstwo innego państwa albo 2) jest narodowości rosyjskiej, białoruskiej, ukraińskiej, litewskiej, łotewskiej albo estońskiej albo 3) jest narodowości niemieckiej, chyba że małżonek tej osoby ma obywatelstwo polskie i zamieszkuje w Polsce.

Ponadto, warto podkreślić, że oceniając w konkretnej sprawie czy nasi przodkowie nabyli obywatelstwo polskie i czy udało im się „przekazać” nam to obywatelstwo, musimy mieć na względzie nie tylko regulacje prawne obowiązujące na terytorium RP, ale także przepisy umów międzynarodowych oraz treść aktów prawnych obowiązujących w krajach, do których nasi wstępni się wyprowadzali, lub na terytorium których się urodzili.

Rozstrzygnięcie, czy nabyliśmy obywatelstwo polskie po naszych przodkach, wymaga więc każdorazowej, dokładnej rekonstrukcji historii naszej rodziny i jej analizę przez pryzmat wielu regulacji prawnych obowiązujących uprzednio na terytorium RP oraz przez pryzmat zagranicznych aktów prawnych.

Postępowanie w sprawie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego

Postępowanie w sprawie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego prowadzi Wojewoda właściwy dla miejsca zamieszkania wnioskodawcy na terytorium RP (aktualnego lub ostatniego), a jeśli dana osoba nigdy nie mieszkała na terenie Polski – Wojewoda Mazowiecki. Możliwe jest również złożenie wniosku zagranicą za pośrednictwem polskiego Konsula, właściwego według miejsca zamieszkania wnioskodawcy.

We wniosku, wnioskodawca zamieszcza swoje dane osobowe oraz wszelkie posiadane informacje, dotyczące swoich wstępnych w linii prostej (rodziców, dziadków, pradziadków, prapradziadków), od których wywodzi polskie obywatelstwo. Poza danymi osobowymi takimi jak data i miejsce urodzenia, data i miejsce zawarcia małżeństwa itp., we wniosku znajduje się miejsce na opisowe przedstawienie życiorysów wyżej wymienionych osób. W życiorysach tych należy w szczególności uwzględnić miejsca zatrudnienia i służby wojskowej w Polsce oraz za granicą, okoliczności wyjazdu z Polski (jeżeli osoba ta mieszkała w Polsce), zmiany imion i nazwiska, posiadane obywatelstwa obce wraz z datą ich nabycia, posiadane dokumenty tożsamości. Wnioskodawca może oczywiście wskazać inne informacje i wyjaśnienia, które jego zdaniem są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Do wniosku należy dołączyć dokumenty potwierdzające dane i informacje w nim zawarte, a przede wszystkich akty stanu cywilnego (urodzenia i małżeństwa).

Do wniosku należy załączyć potwierdzenie opłaty za decyzję, która zostanie wydana w sprawie (58 zł). Ponadto, jeśli działasz przez pełnomocnika, musisz uiścić opłatę skarbową (w wysokości 17 zł). Z opłaty skarbowej za pełnomocnictwo zwolnieni są: małżonek, rodzice, dzieci i rodzeństwo wnioskodawcy. Stosunek pokrewieństwa powinny potwierdzać załączone do sprawy dokumenty.

Jeżeli jesteś niezadowolony z otrzymanej decyzji, możesz złożyć odwołanie. Odwołanie składa się do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji za pośrednictwem wojewody, który wydał decyzję w Twojej sprawie. Masz na to 14 dni od dnia doręczenia decyzji.

Spółka IQ Partners poinformowała o złożeniu zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa do Prokuratury Rejonowej w Olsztynie.

 Jesteśmy w trakcie analizowania aktualnej sytuacji prawnej z uwagi na fakt, że do Kancelarii zgłosiły się osoby, które korzystały z platformy.

Na tym etapie, potencjalni poszkodowani powinni  w miarę możliwości zabezpieczyć wszystkie dowody wskazujące na fakt i wysokość zgromadzonych na giełdzie Bitmarket środków, takie jak – korespondencja e-mail, zrzuty ekranu, informacje o danych dotyczących logowania, potwierdzenia wpłat na konto Bitmarket (jeżeli takowe posiadają) i jednocześnie nie udostępniać ich osobom postronnym.

Istnieje jednak możliwość złożenia wniosku o zmianę takiego postanowienia (nawet prawomocnego!) i uniknięcie osadzenia skazanego w jednostce penitencjarnej. 

Często w naszej praktyce adwokackiej w ramach prawa karnego spotykamy się z koniecznością poprowadzenia takiego postępowania.

Zacznijmy jednak od wskazania sytuacji, w których może dojść do zarządzenia wykonania kary warunkowo zawieszonej, czyli wspomnianego „odwieszenia zawiasów”. Można je podzielić na te,  w których sąd jest zobligowany do wydania takiego postanowienia oraz na takie, w których sąd może (ale nie musi) orzec o zarządzeniu wykonania kary.

Sąd obligatoryjnie zarządza wykonanie kary, jeżeli skazany w okresie próby popełnił podobne przestępstwo umyślne, za które orzeczono prawomocnie karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania.

Sąd ma również obowiązek zarządzić wykonanie kary, gdy skazany za przestępstwo popełnione z użyciem przemocy lub groźby bezprawnej wobec osoby najbliższej lub innej osoby małoletniej zamieszkujących wspólnie ze sprawcą w okresie próby rażąco narusza porządek prawny, ponownie używając przemocy lub groźby bezprawnej wobec osoby najbliższej lub innej osoby małoletniej zamieszkujących wspólnie ze sprawcą.

Sąd natomiast może zarządzić wykonanie kary, jeżeli skazany w okresie próby rażąco narusza porządek prawny, w szczególności gdy popełnił inne przestępstwo niż umyślne przestępstwo podobne (o którym była mowa wyżej), albo jeżeli uchyla się od uiszczenia grzywny, od dozoru, wykonania nałożonych obowiązków lub orzeczonych środków karnych, środków kompensacyjnych lub przepadku. Jeśli powyższe okoliczności wystąpią po udzieleniu skazanemu pisemnego upomnienia przez sądowego kuratora zawodowego, sąd co do zasady musi zarządzić wykonanie kary.  Ma jeszcze jednak pewną „furtkę” – obowiązek ten będzie wyłączony, jeśli przeciwko zarządzeniu kary pozbawienia wolności przemawiają szczególne względy.

Sąd może również zarządzić wykonanie kary, jeżeli skazany po wydaniu wyroku, lecz przed jego uprawomocnieniem się, rażąco narusza porządek prawny, a w szczególności gdy w tym czasie popełnił przestępstwo. Przypadek ten został uregulowany odrębnie, gdyż w tym czasie nie biegnie jeszcze „okres próby” (liczy się go on uprawomocnienia wyroku skazującego).

Należy także zaznaczyć, że możliwość zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności ustaje dopiero po upływie 6 miesięcy od zakończenia okresu próby. (Przykładowo – jeśli okres próby wynosił 2 lata, to karę można „odwiesić” nie tylko w ciągu 2 lat od uprawomocnienia się wyroku skazującego, ale również w przeciągu kolejnych 6 miesięcy).

Warto również wspomnieć, że w posiedzeniu w przedmiocie zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności ma prawo wziąć udział prokurator, skazany oraz jego obrońca, a gdy skazany został oddany pod dozór lub zobowiązany do wykonania obowiązków związanych z okresem próby, również osoba lub przedstawiciel instytucji, której powierzono wykonywanie dozoru. Uniemożliwienie realizacji powyższych uprawnień stanowi naruszenie przepisów proceduralnych.

Jeżeli sąd stwierdzi, że zachodzą przesłanki fakultatywne do zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności (czyli te, których wystąpienie uprawnia, ale nie obliguje go do wydania postanowienia), to może on ponadto skrócić orzeczoną karę  – nie więcej jednak niż o połowę. Przykładowo – jeśli orzeczono karę jednego roku pozbawienia wolności w zawieszeniu na 2 lata, to „odwieszając” zawiasy sąd może skrócić karę maksymalnie do sześciu miesięcy.

Skoro wiemy już, w jakich sytuacjach możliwe jest wydanie postanowienia o zarządzeniu wykonania kary, zastanówmy się  czy istnieją środki prawne dające szansę skazanemu by  uchronić się od osadzenia w zakładzie karnym, jeśli postanowienie tej treści zostało już wydane (nawet jeśli jest prawomocne).

Istnieje regulacja, zgodnie z którą sąd może w każdym czasie zmienić lub uchylić poprzednie postanowienie, jeżeli ujawnią się nowe lub poprzednio nieznane okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia. Na tej podstawie można również uchylić postanowienie o zarządzeniu wobec skazanego wykonania kary warunkowo zawieszonej, czyli „odwieszone” zawiasy z powrotem „zawiesić”.

Wspomniane „nowe lub poprzednio nieznane okoliczności” muszą dotyczyć stanu faktycznego (nie mogą więc odnosić się np. do błędu sądu natury prawnej). Z ujawnieniem się nowych lub poprzednio nieznanych okoliczności będziemy mieć do czynienia w sytuacji, gdy sąd wydając kwestionowane postanowienie, nie znał okoliczności sprawy, które w tym momencie już istniały, jak również gdy dojdzie do zmiany okoliczności faktycznych od czasu wydania postanowienia.

W obydwu jednak przypadkach okoliczności te muszą mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia. W uproszczeniu oznacza to, że gdyby sąd znał te okoliczności w momencie wydawania postanowienia, to nie wydałby orzeczenia tej treści (a więc w omawianym przypadku – nie zarządziłby kary pozbawienia wolności).

Z taką zmianą okoliczności możemy mieć do czynienia na przykład, gdy zostanie ustalone, że skazany wykonał nałożone na niego obowiązki probacyjne, uiścił należną grzywnę, nawiązkę lub odszkodowanie, albo gdy okaże się, że nie wykonał ich z przyczyn od siebie niezależnych (w sytuacji, gdy sąd zarządził wykonanie kary warunkowo zawieszonej uznając, że skazany uchylał się od ich wykonania). Podstawy do uchylenia postanowienia o zarządzeniu wykonania kary będą istniały również w sytuacji, gdy korespondencja kierowana przez kuratora sądowego do skazanego jest wysyłana na błędny adres (jeśli powodem wydania postanowienia było uchylanie się od dozoru).

Jeśli zostanie wykazane, że zaistniała zmiana okoliczności faktycznych uzasadniająca uchylenie postanowienia o zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności sąd ponownie „zawiesi” karę pozbawienia wolności, ewentualnie może orzec o jej skróceniu (w przypadku wyżej wspomnianych przesłanek fakultatywnych). Postanowienie wydane wskutek rozpatrzenia wniosku o zmianę postanowienia o zarządzeniu wykonania kary pozbawienia wolności również można zakwestionować, składając zażalenie na zasadach ogólnych.

Wniosek o odroczenie wykonania kary składa się do sądu, który wydał wyrok w pierwszej instancji.

Odroczenie kary ograniczenia wolności

Fakultatywne odroczenie wykonania kary, o którym mowa w art. 62 § 1 k.k.w., następuje w sytuacji, gdy „natychmiastowe wykonanie kary pociągnęłoby dla skazanego lub jego rodziny zbyt ciężkie skutki”.

Przesłanka rzeczonych negatywnych skutków po stronie skazanego obejmuje m.in.:

• chorobę umysłową,
• inną ciężką chorobę, jak również
• niezdolność skazanego do wykonywania orzeczonej przez sąd pracy, czy też
• stan, w jakim skazany się znajduje, a który mógłby, przy/podczas wykonywania pracy, spowodować poważne niebezpieczeństwo dla zdrowia skazanego
• ukończenie roku szkolnego i zaliczenie egzaminów końcowych w okresie kończącym rok szkolny lub semestr na uczelni

Pod pojęciem „zbyt ciężkich skutków dla rodziny skazanego” kryje się szereg okoliczności, w tym:

• zdarzenia losowe, takie jak pożar i powódź, które wyrządziły szkodę w domu mieszkalnym skazanego, a które wymagają podjęcia przez skazanego czynności eliminujących skutki;
• konieczność podjęcia opieki, w związku z chorobą, kalectwem, niedołęstwem, nad członkiem rodziny, którą może zapewnić wyłącznie skazany;
• konieczność i pilna potrzeba podjęcia prac polowych/sezonowych, których może podjąć się tylko skazany, będący wyłącznym żywicielem rodziny;
• konieczność podjęcia pracy zarobkowej w godzinach nadliczbowych, w sytuacji, gdy skazany jest wyłącznym żywicielem rodziny.

Przedmiotowe, uznaniowe odroczenie wykonania kary może nastąpić wyłącznie na okres do 6 miesięcy. W przypadku natomiast, gdy przesłanki do skorzystania z omawianej instytucji przedłużają się ponad ten okres, powstaje okoliczność uzasadniająca zawieszenie postępowania wykonawczego w części, która dotyczy kary ograniczenia wolności.

Oczywiście, odroczenie wykonania kary ograniczenia wolności może zostać udzielone kilkakrotnie.

Obligatoryjne odroczenie wykonania kary, o którym mowa w art. 62 § 2 k.k.w., następuje w razie „powołania skazanego do czynnej służby wojskowej”.

W tym przypadku, czas na jaki następuje odroczenie zdeterminowany jest czasem trwania służby wojskowej i trwa do jej ukończenia.

Zaleta:

Istotną zaletą, związaną z obligatoryjnym odroczeniem wykonania kary ograniczenia wolności, jest możliwość ubiegania się, po uzyskaniu pozytywnej opinii dowódcy jednostki woskowej, o zwolnienie od kary ograniczenia wolności, w przypadku, gdy nie przekracza ona 6 miesięcy.

Odroczenie kary pozbawienia wolności

Fakultatywne odroczenie wykonania kary, o którym mowa w art. 151 k.k.w., może wystąpić w szczególnie uzasadnionych przypadkach, zarówno z przyczyn leżących po stronie skazanego (na okres do 1 roku), jak i z przyczyn od niego niezależnych (na okres do 2 lat).

Pierwsza grupa przesłanek, których zaistnienie stanowi podstawę do ubiegania się o odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności przez sąd, jest tożsame z przesłanką fakultatywną odroczenia wykonania kary ograniczenia wolności, albowiem chodzi o sytuację, gdy „natychmiastowe wykonanie kary pociągnęłoby dla skazanego lub jego rodziny zbyt ciężkie skutki”, z tym, że w przypadku odraczania kary pozbawienia wolności, pojęcie „ciężkich skutków” nie jest wykładane przez sąd w sposób ścieśniający, tak jak przy odraczaniu kary ograniczenia wolności.

I tak, pod pojęciem „ciężkich skutków dla skazanego”, uprawniających do złożenia wniosku o odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności, kwalifikuje się:

• chorobę skazanego, inną niż choroba psychiczna i inna ciężka choroba, określona w art. 150 k.k.w.;
• zdarzenie losowe, które wymaga podjęcia natychmiastowych działań, celem eliminacji skutków;
• dokończenie istotnej dla skazanego pracy, w tym prac związanych z budową domu, umowy o dzieło, prac sezonowych, prac polowych;
• zakończenie kuracji leczniczej przez skazanego;
• konieczność uregulowania przez skazanego spraw osobistych, majątkowych, zawodowych;
• konieczność przystąpienia do ważnych egzaminów, które kończą pewien cykl kształcenia.

Pod pojęciem „zbyt ciężkich skutków dla rodziny skazanego” kryje się z kolei:

• konieczność zapewnienia opieki nad członkiem rodziny, ze względu na jego wiek, chorobę lub kalectwo, pod warunkiem, że opieki tej nie mogą zapewnić inne osoby;
• konieczność znalezienia dla dzieci właściwej opieki i podjęcia działań z tym związanych;
• konieczność umieszczenia chorego członka rodziny w szpitalu lub domu opieki i podjęcie działań z tym związanych.

Zaistnienie jednej z powyżej opisanych, w pierwszej grupie, przesłanek umożliwia odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności na okres do 1 roku.

Z tym że, w przypadku:

• skazanej kobiety ciężarnej lub
• skazanej osoby samotnie sprawującej opiekę nad dzieckiem,

okres odroczenia wykonania kary jest dłuższy i może wynieść aż 3 lata po urodzeniu dziecka.

Druga grupa przesłanek, których zaistnienie stanowi podstawę do ubiegania się o odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności przez sąd, odnosi się do sytuacji, gdy „liczba osadzonych w zakładach karnych lub aresztach śledczych przekracza w skali kraju ogólną pojemność tych zakładów”.

W tym wypadku, zaistnienie jednej z powyżej opisanych przesłanek umożliwia odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności na okres do 2 lat.

Wyjątek:

Orzekanie o odroczeniu w przypadku przeludnienia nie ma zastosowania do:

• skazanych wobec których orzeczono karę przekraczającą 2 lata pozbawienia wolności
• skazanych za przestępstwa z użyciem przemocy lub groźby jej użycia
• skazanych, w warunkach recydywy szczególnej jednokrotnej i wielokrotnej
• skazanych w związku z przestępczością zawodową, zorganizowaną, przestępczością o charakterze terrorystycznym
• skazanych za przestępstwa określone w art. 197-203 k.k., popełnione w związku z zaburzeniami preferencji seksualnych.

Oczywiście, tak jak w przypadku kary ograniczenia wolności, odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności może zostać udzielone kilkakrotnie, z tym, że łączny okres odroczenia, który rozpoczyna swój bieg od dnia wydania pierwszego przedmiotowego postanowienia, nie może przekraczać 1 roku lub 3 lat (po urodzeniu dziecka).

Co istotne, w przypadku odroczenia kary pozbawienia wolności (zarówno z uwagi na pierwszą, jak i drugą grupę przesłanek), sąd może zobowiązać skazanego do określonego postępowania, nakładając na niego m.in. obowiązek podjęcia pracy zarobkowej, poddanie się leczeniu lub rehabilitacji.

Obligatoryjne odroczenie wykonania kary, o którym mowa w art. 150 § 1 k.k.w., następuje w wypadku „choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby uniemożliwiającej wykonanie tej kary”.
Pod pojęciem „ciężkiej choroby psychicznej” należy rozumieć taki stan skazanego, przy którym umieszczenie go w zakładzie karnym może zagrażać jego życiu lub też spowodować dla jego zdrowia poważne niebezpieczeństwo.
Z kolei „inna ciężka choroba” może odnosić się do chorób psychicznych, które nie zostały uznane za ciężkie, jak również może obejmować inne zakłócenia czynności psychicznych.
W każdym jednakże przypadku, decydujący będzie stan kliniczny skazanego, oraz ustalenie, iż dana choroba uniemożliwia skazanemu wykonywanie kary, chociażby w warunkach szpitala więziennego.

W tym przypadku, czas na jaki następuje odroczenie zdeterminowany jest czasem ustania przeszkody, z tym, że w przypadku, gdy rzeczona choroba będzie trwała przez długi okres czasu, będzie miała charakter przewlekły, a tym samym uniemożliwi prowadzenie postępowania przygotowawczego, sąd zawiesi przedmiotowe postepowania. trwania służby wojskowej i trwa do jej ukończenia.

Zaleta – warunkowe zawieszenie wykonania kary
Przy odraczaniu wykonania kary pozbawienia wolności istotne znaczenie ma instytucja warunkowego zawieszenia wykonania kary.
Skazany może z niej skorzystać pod warunkiem, że:

• kara pozbawienia wolności nie przekracza 2 lat
• odroczenie wykonania kary trwało przez okres co najmniej 1 roku.

Następuje wówczas ponowna ocena zachowania skazanego, w tym ustalenie, czy warunkowe zawieszenie kary pozbawienia wolności pozwoli na osiągnięciem wobec skazanego celów kary, w szczególności, czy pozwoli na zapobieżenie powrotowi do przestępstwa.

Wada – odwołanie odroczenia wykonania kary pozbawienia wolności:
Odroczenie kary pozbawienia wolności może zostać odwołane.
Przesłanki, które umożliwiają sądowi penitencjarnemu na skorzystanie z instytucji odwołania, to:

• ustanie przyczyny, w wyniku której udzielone zostało odroczenie
• niekorzystanie przez skazanego z odroczenia w takim celu, w jakim odroczenie zostało udzielone
• dokonanie rażącego naruszenia porządku prawnego przez skazanego
• niewykonywanie obowiązków do których skazany został zobowiązany przez sąd.

• wykonania kary
• darowania kary albo
• przedawnienia wykonania kary.

Aby ubiegać się o przedterminowe zatarcie skazania należy spełnić następujące 3 warunki: złożyć wniosek o przedterminowe zatarcie skazania należycie go motywującprzestrzegać porządku prawnego we wskazanym okresie 5 latkara pozbawienia wolności, która został wymierzona skazanemu, nie może przekraczać 3 lat. Druga sytuacja, w której zatarcie skazania może nastąpić wcześniej, odnosi się do kary grzywny oraz kary ograniczenia wolności.W przypadku tych kar, skazany może wystąpić do sądu z wnioskiem o przedterminowe zatarcie skazania już po upływie 3 lat.Wniosek o przedterminowe zatarcie skazania składa się do sądu, który wydał wyrok w pierwszej instancji.WRÓĆ